آرشیو ‘مطالب علمی و حیات وحش’

شنا با کوسه نهنگ، بزرگترین ماهی روی کره زمین

جمعه ۱۳ اسفند ۱۳۹۵

کوسه‌نهنگ یا وال کوسه گونه‌ای از کوسه‌هاست که از پلانکتونها تغذیه می‌کند و به علت جثه بزرگش به کوسه‌نهنگ شهرت یافته‌است. این کوسه یکی از ده‌ها نوع کوسه‌ای است که هیچ خطری برای انسان ندارد. طول این ماهی عظیم‌الجثه تا ۱۸ متر میرسد از اینرو به عنوان بزرگترین ماهی دنیا شناخته می‌شود. دندان‌های کوتاه و کند دارند و در ناحیه پلاژیک (نزدیک به ساحل) زندگی می‌کنند. این حیوان بسیار سست و آرام است و اجازه می‌دهد که کشتیها کاملا به آن نزدیک شوند به همین خاطر به آن در جنوب ایران کوسه کر هم می‌گویند. با جمعیت بسیار کم، پراکنش وسیعی در آبهای گرم اقیانوس‌ها و دریاهای آزاد دارد و در خلیج فارس هم به ندرت دیده می‌شود. در طبقه‌بندی IUCN در فهرست گونه‌های در خطر انقراض قرار گرفته است.

از آنجا که این ماهی هیچگونه خطری برای انسان‌ها ندارد و بسیار آرام شنا می‌کند، بسیاری از مردم علاقه زیادی به مشاهده و شنا کردن در کنار آن دارند.
در سفری که به کشور مالدیو داشتم، یک تور نیم روزه به مبلغ ۸۰ دلار گرفتم تا این ماهی را از نزدیک ببینم. تجهیزات اسنورکلینگ را به ما دادند و با یک قایق تندرو راهی اقیانوس شدیم. حدود دو ساعت از جزیره مافوشی به سمت غرب پیش رفتیم تا به ساحل یک جزیره رسیدیم که گفته می‌شد احتمال دیدن کوسه نهنگ در آن زیاد است.
پس از نیم ساعت گشتن اولین مشاهده شد. به سرعت به آب پریدیم و توانستیم حدود ۱۰ دقیقه در کنارش شنا کنیم. چندان بزرگ نبود و شاید حدود ۴ متر طول داشت.
سپس دوبار دیگر هم مشاهده کردیم که بار سوم کمی درشت‌تر بود و حدود ۶ الی ۷ متر طول داشت و مدت طولانی‌تری توانستیم در کنارش شنا کنیم و سپس به قسمت‌های عمیق‌تر آب فرو رفت.
به شخصه یکی از هیجان‌انگیزترین تجاربم از دنیای زیر آب شنا با این غول آرام اقیانوس بود.

ساحل نورانی

شنبه ۱۱ دی ۱۳۹۵

در آبهای آزاد دنیا، دسته‌ای از فیتوپلانکتون‌ها (پلانکتون‌های گیاهی) به اسم دینوفلاژه‌ها وجود دارند که بر اثر ایجاد یک حرکت مکانیکی در آب، از خود نور آبی ساطع می‌کنند.
در برخی از نقاط دنیا بویژه سواحل اقیانوس هند و در مدتی از سال شاهد یک طغیان پلانکتونی هستیم که باعث بروز پدیده سواحل نورانی می‌شود.
هرچند که در بقیه سال هم در این دریاها اگر در داخل آب یک حرکت سریع ایجاد کنید این پلانکتون‌ها نور تولید خواهند کرد اما تعداد آنها در زمان طغیان‌ پلانکتونی چندین برابر است.
این پلانکتون‌ها در برخی سواحل دریای عمان و خلیج فارس هم قابل مشاهده هستند.

عکس فوق را در آذر ماه سال ۹۵ در ساحل دریای عمان در ۱۴۰کیلومتری چابهار ثبت کردم.

اژدهای کومودو، بزرگترین مارمولک دنیا

جمعه ۱۴ آبان ۱۳۹۵

اژدهای کومودو، بزرگترین و خطرناکترین مارمولک دنیاست که تنها در مجمع‌الجزایر کومودو واقع در شرق اندونزی یافت می‌شوند. این جانور به خانواده وارانوس‌ها تعلق دارد که از این خانواده دو گونه در ایران زیست می‌کنند و به آنها بزمجه می‌گوییم.

طول نرها از ماده‌ها بیشتر است و گاهی به ۳ متر میرسد. وزن نرها به ۱۰۰ و ماده‌ها ها ۶۰ کیلوگرم می‌رسد.

ادامه مطلب …

چگونه انسان بدون مو شد

سه شنبه ۸ تیر ۱۳۹۵

بار دیگر فرصتی پیش آمد تا در جمع همسفرانی دوست داشتنی، به عنوان راهنمای تور به ماداگاسکار سفر کنم.
با دیدن مردم قبایل غرب ماداگاسکار که ساکالاو نامیده می شوند، یاد مطالعات رفتارشناسی تکاملی ای که قبلاً داشتم افتادم.
بطور کلی اگر می خواهید رفتارهای انسان امروزی را ریشه یابی کنید بهتر است آن رفتار را در قبایل بدوی بیابید و سپس تغییر تدریجی آن را تحلیل کنید.
ساکالاوها هر روز به کنار رودخانه می آمدند تا بدن خود را بشورند و با توجه به این که تنوع قابل توجهی از نخستی ها (خویشاوندان دور انسان) در آن ناحیه زیست میکردند که هیچ یک تمایلی به استحمام نداشتند، این رفتار انسان جالب توجه بود. حتی خویشان نزدیک تر ما یعنی اورانگوتان، گوریل و شامپانزه ها نیز کاملا آب گریز هستند و صرفا نگاه رفع عطش به آب دارند.
با توجه به گرمای بالا و رطوبت منطقه شستشوی بدن برای این بومیان ضروری است تا دچار بوی بد بدن و تجمع باکتری در سطح پوست نشوند اما چرا فقط این اتفاق برای انسان می افتد؟
به نظر میرسد حدود ۵ میلیون سال پیش پس از فرود آمدن نیاکان بشر از درخت و انتخاب زندگی بر روی زمین و سپس شروع زندگی یکجا نشینی، به دلیل استفاده از مکان ثابت، مورد هجوم انگل ها قرار گرفتند. نداشتن مو مزیتی برای جذب کمتر انگل ها و دفع راحت تر آنها به شمار می آمد. با حذف مو، همزمان رنگدانه های سیاه در پوست ایجاد شد که مقاومت پوست برای مقابله با اشعه ماوراء بنفش خورشید بیشتر شود.
اما از آنجا که مو کار عایق حرارتی پوست را هم انجام میداد، لازم بود تا جایگزینی برای آن ایجاد شود که چربی زیر پوست به عنوان یکی دیگر از تفاوتهای ما با سایر نخستی ها در زیر پوست ما ایجاد شد. سپس غدد تولید کننده عرق نیز برای خنک کردن سطح بدن در هوای گرم همزمان پدیدار شدند که این نیز در کل نخستینی ها، فقط در گونه انسان یافت می شود.
هرچند که دزموند موریس نظریه ای را مبنی بر بی مو شدن انسان بخاطر افزایش لذت جنسی نیز مطرح میکند و اضافه می کند که ماده ها در انسان برای جایگزین کردن موی سطحی کمتر نسبت به مردها، چربی زیر پوست بیشتری دارند، اما همچنان نظریه اول محکم تر به نظر میرسد.
غدد تولید عرق به همراه آب، مقداری املاح، چربی و فرومون به سطح پوست می آورند که شرایط لازم را برای رشد باکتری ها فراهم می کند. از اینرو انسان برای جلوگیری از بوی بد بدن و جلوگیری از ایجاد بیماری ها، نیازمند به استحمام شد.
راهی که بیش از پنج میلیون سال طی شد تا امروز ساکالاوها را برهنه در کنار رودخانه های غرب ماداگاسکار در حال استحمام ببینیم

زاغ بور، پرنده ای به رنگ کویرهای ایران

سه شنبه ۱ تیر ۱۳۹۵

زاغ بور با نام علمی Podoces pleskei پرنده بسیار زیرکی به رنگ کویرهای ایران است. همانطور که از نام این پرنده پیداست از خانواده کلاغ‌هاست و البته زیرکی کلاغ‌ها را هم می‌توان در آن یافت.  زاغ بور متعلق به جنس زاغ های زمینی است و از این جنس در دنیا چهار گونه زیست می‌کند که عمدتا در نوار بیابانی کره زمین پراکندگی دارند. زاغ بور به عنوان گونه اندمیک یا بوم زاد ایران شناخته می‌شود -کلمه اندمیک یا بوم زاد به این معنی است که محدوده پراکنش گونه ای منحصر به مرزهای جغرافیایی یک کشور باشد و خارج از آن مشاهده نشود- هرچند گزارشات غیر مستندی از مشاهده آن از نواحی غربی پاکستان هم به گوش رسیده است و با توجه به نزدیکی برخی مشاهدات این پرنده با مرزهای افغانستان و پاکستان، احتمال حضور آن در این دو کشور وجود دارد اما  آنچه مسلم است پراکنش جهانی اصلی این گونه در ایران است.

ادامه مطلب …

مشاهده بزرگترین جانور روی کره زمین

شنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۴

همیشه دیدن جانوارن خاص و منحصر به فرد برایم جذاب بوده است اما مشاهده بزرگترین پستاندار روی کره زمین بیش از هر موجودی وسوسه ام می کرد. زمانی که مشغول برنامه ریزی تور سریلانکا بودم، در کتاب لونلی پلانت Lonely Planet خواندم که در ماه های دسامبر و ژانویه برخی از انواع نهنگ ها از جمله نهنگ آبی برای زادآوری به سواحل جنوبی این کشور می آیند. جستجویی کردم تا ببینم چگونه می شود برای دیدن این جانور عظیم الجثه اقدام کرد. در جایی خواندم که از شهر میریسا Mirisa قایق های موتوری ای هستند که گردشگران را به اقیانوس می برند و این موجودات باشکوه را نشان می دهند. تصمیم گرفتیم که در طول برنامه یک شب را در میریسا بخوابیم تا بتوانیم روز بعد برای دیدن نهنگ به اقیانوس برویم.

ادامه مطلب …

رو در رو با گرگ

شنبه ۱۱ مهر ۱۳۹۴

شاید باور این نکته سخت باشد که سگهایی که ما امروزه در منزل خود نگه میداریم و یا در خیابان های شهرمان میبینیم و به راحتی از کنارشان رد می شویم در گذشته ای نه چندان دور همان گرگ هایی بوده اند که ما یک ترس و دشمنی دیرینه با آنها داریم.
در حدود ۱۲۰۰۰ سال پیش یعنی زمانی که انسانها صرفاً با شکار کردن غذای مورد نیاز خود را تأمین می کردند، در ناحیه ای که ما امروزه به کشور مصر میشناسیم عده ای توانستند تعدادی از گرگ ها را به اسارت خود درآورند و در شکار از خوی وحشی و غریزه آنها کمک بگیرند.
چیزی در حدود هزار سال بعد انسانها فهمیدند که جانوران دیگری مانند گوسفند وحشی و بز کوهی هم قابل اهلی کردن هستند و می توان با پرورش آنها گوشت مورد نیاز را تأمین کرد و بدین صورت به تعداد جانوران اهلی افزوده شد.
در طی نسل های متمادی کم کم خوی وحشی گری و درندگی این گرگهای اهلی شده یا همان سگ ها کاهش یافت تا جایی که رفته رفته مراقبت از همان ذوج سمانی که روزی طعمه اجدادشان بودند به آنها سپرده می شود.

ادامه مطلب …

شنا با دلفین ها در اقیانوس

جمعه ۶ شهریور ۱۳۹۴

دلفین ها را چندبار در حد فاصل جزیره قشم تا هنگام دیده بودم و با وجودی که از داخل قایق به آنها نگاه میکردم تمام وجودم را هیجان بسیار زیادی فرا گرفته بود.
وقتی در زنگبار بودم از باجه اطلاعات توریستی Tourist information جاذبه های زنگبار را پرسیدم و به من گفتند که یکی از تورهای جذاب برای توریست ها Dolphin Tour است که میتوان با دلفین ها در اقیانوس شنا کرد. به عنوان اولین گشت در جزیره زنگبار با دوستانم تصمیم گرفتیم که این تور را برویم.
با پرس و جو دیدم که تور نیم روزه آنرا آژانس های زیادی اجرا می کنند اما نمی خواستیم پول اضافی پرداخت کنیم و تصمیم گرفتیم یک ماشین بگیریم و در آنجا هم یک قایق پیدا کنیم.
صبح ساعت ۷ از شهر سنگی Stone Town به سمت روستای کیزیمکازی Kizimkazi در جنوب جزیره راه افتادیم. حدود یک ساعت در راه بودیم و از یک منطقه که دو طرفه جاده درختهای کهنسال انبه سقفی زیبایی برای جاده درست کرده بودند گذر کردیم.

ادامه مطلب …

لاکپشت سبز

پنجشنبه ۵ شهریور ۱۳۹۴

لاکپشت های دریایی که پیشینه ای ۱۱۰ میلیون ساله بر روی کره زمین دارند از ۷ گونه تشکیل می شوند که همگی (بجز لاکپشت پوزه عقابی که به شدت در خطر انقراض است) در فهرست گونه های در معرض تهدید قرار دارند.

در گستره وسیعی از آبهای گرم اقیانوس ها و دریاهای آزاد جهان پراکنش دارند و در سواحل شنی کم شیب اقدام به تخم گذاری می کنند. پس از بیست تا سی سال بالغ می شوند و اقدام به جفتگیری می کنند و لاکپشت ماده تخمها را در سواحل شنی دفن و برای همیشه رها می کند. نرخ تلفات تخم ها و مرگ و میر نوزادان بسیار بالاست است و از اینرو در اکثر کشورهایی که سایت های تخمگذاری این لاکپشت ها به شمار می رود، پروژه های متعددی جهت حفاظت از مکان های تخمگذاری و نیز نگهداری نوزادان تا سنی که خطر مرگ و میر آنها کاهش بیابد در حال انجام است.

جزیره قشم یکی از این سایت ها به شمار می رود که لاکپشت پوزه عقابی در آن همه ساله از اسفند تا اردیبهشت اقدام به تخمگذاری می کند.

لاکپشت های غول پیکر گالاپاگوس

جمعه ۲۳ مرداد ۱۳۹۴

لاکپشت های گالاپاگوس بزرگترین لاکپشت های خشکی زی کره زمین محسوب می شوند که وزن آنها به بیش از ۲۵۰ کیلوگرم میرسد و در طبیعت بیش از ۱۰۰ سال و در اسارت تا ۱۷۰ سال عمر میکنند. در قرن ۱۶ تا ۱۹میلادی صیادان نهنگ به این جزایر می آمدند و لاکپشت ها را صید یا زنده گیری می کردند تا از گوشت و چربی آنها استفاده کنند و همچنین آنها را بصورت زنده در کشتی نگه می داشتند زیرا تا ماه ها به آب و غذا احتیاج نداشتند و در موقع لزوم از گوشت آنها تغذیه می کردند. این کار باعث کاهش چشمگیر جمعیت این لاکپشت ها شد تا جایی که ۵ زیرگونه از آنها کاملا از بین رفت و بقیه هم در فهرست گونه های به شدت در خطر انقراض قرار گرفتند.

برای مصرف گوشت، روغن و نیز تخریب زیستگاه از بین رفتند و در سال ۱۹۷۰ تخمین زده می شد که تنها ۳۰۰۰ فرد از جمعیت آنها باقی مانده باشد.

ادامه مطلب …